Wildbienen zijn een van de meest gevarieerde groepen insecten ter wereld, en toch weten maar weinig mensen hoeveel soorten er eigenlijk bestaan. In Nederland en België alleen al leven meer dan driehonderd verschillende soorten wilde bijen. Ze leven solitair, bouwen geen raten en maken geen honing voor menselijk gebruik. Toch spelen ze een onmisbare rol in de natuur. Ze bestuiven bloemen, zorgen voor vruchten en helpen planten zich voort te planten. Zonder hen zou een groot deel van onze voedselproductie in gevaar komen.
Hoe wilde bijen leven en nesten bouwen
De meeste wilde bijen leven alleen, niet in een volk zoals de honingbij. Elk vrouwtje bouwt haar eigen nest en zorgt zelf voor haar nakomelingen. De een graaft gangen in de grond, de ander gebruikt holle stengels of spleten in hout. Metselbijen zijn een bekende groep die kleine holletjes opvullen met stuifmeel en nectar, waarna ze het nest afsluiten met modder. Elke cel bevat één ei met genoeg voedsel om de larve groot te brengen. Het vrouwtje sterft al voordat haar jongen uitkomen, maar haar werk is gedaan. Dit soort zelfredzaamheid maakt deze bijen bijzonder, maar ook kwetsbaar.
Wanneer wilde bijen uitkomen en hoe hun seizoen eruitziet
Niet alle wilde bijen zijn tegelijk actief. Sommige soorten verschijnen al vroeg in het voorjaar, zoals de gehoornd metselbij, die al bij lage temperaturen op pad gaat. Eerst komen de mannetjes uit hun winterverblijf, op zoek naar vrouwtjes om mee te paren. De vrouwtjes volgen kort daarna en beginnen meteen met het bouwen van een nest. In de zomer zijn andere soorten actief, zoals zandbijen en behangersbijen. In de herfst sterven de volwassen bijen, maar hun larven overleven de winter beschermd in hun cel. Ze ontwikkelen zich langzaam en komen het volgende voorjaar weer uit. Dit ritme is nauw verbonden met het bloeipatroon van planten.
Waarom wilde bijen het moeilijk hebben
Intensieve landbouw is een van de grootste bedreigingen voor solitaire bijen. Door het gebruik van pesticiden verdwijnen niet alleen insecten, maar ook de planten waarvan bijen afhankelijk zijn. Strak gemaaide bermen en tuinen zonder bloeiende planten bieden nauwelijks voedsel. Daarbij komt dat geschikte nestplekken zeldzamer worden. Kale grond, dood hout en droge zandige plekken zijn precies wat veel soorten nodig hebben, maar in moderne omgevingen zijn die plekken moeilijk te vinden. Klimaatverandering maakt het er niet beter op. Warmere winters en verstoorde bloeitijden kunnen ervoor zorgen dat bijen te vroeg of te laat uitkomen, waardoor ze geen bloemen vinden op het moment dat ze voedsel nodig hebben.
Wat je zelf kunt doen om wilde bijen te helpen
Een insectenhotel plaatsen is een bekende manier om nestgelegenheid te bieden, maar het helpt alleen als het op de juiste plek staat. Een zonnige, zuidgerichte plek zonder tocht werkt het best. Nog belangrijker is het planten van inheemse bloemen die de hele zomer door bloeien. Denk aan klaprozen, korenbloemen, lavendel en wilde marjolein. Ook een stukje onbeheerde tuin, met een beetje onkruid en wat kale grond, trekt al snel de eerste bezoekers. Wie zijn gazon minder vaak maait, ziet al na enkele weken meer leven. Het gaat niet om grote ingrepen, maar om kleine keuzes die samen een groot verschil maken voor de wilde bestuivers in de buurt.
Veelgestelde vragen over wilde bijen
Steken wilde bijen?
Wilde bijen kunnen in theorie steken, maar ze doen dat zelden. Alleen vrouwtjes hebben een angel. Mannetjes kunnen helemaal niet steken. Omdat solitaire bijen geen volk hoeven te verdedigen, zijn ze veel minder agressief dan honingbijen of wespen. Je kunt ze gerust van dichtbij bekijken zonder gevaar.
Wat is het verschil tussen een wilde bij en een honingbij?
Het verschil tussen een wilde bij en een honingbij is groot. Honingbijen leven in grote volken en worden gehouden door imkers. Wilde bijen leven meestal alleen, maken geen honing voor menselijk gebruik en bouwen hun eigen kleine nest. Er zijn honderden soorten wilde bijen, elk met een eigen leefwijze en voorkeur voor bepaalde bloemen.
Hoe lang leeft een wilde bij?
De meeste wilde bijen leven als volwassen dier maar een paar weken. In die tijd zoeken ze een partner, bouwen een nest en leggen eieren. De larven in het nest leven veel langer. Ze overwinteren in hun cel en kunnen daar maanden doorbrengen voordat ze in het volgende seizoen uitkomen.
Welke planten trekken wilde bijen aan?
Wilde bijen worden aangetrokken door bloeiende planten die nectar en stuifmeel bieden. Inheemse soorten werken het best, omdat bijen daar van nature op zijn afgestemd. Goede keuzes zijn wilde marjolein, dovenetel, klaproos, echte tijm en veldkers. Een gevarieerd bloeiende tuin die van vroeg in het voorjaar tot laat in de zomer bloeit, biedt de meeste steun.
